Rok 2024 jest z punktu widzenia pszczelarzy wyjątkowy ze względu na zwiększone występowanie miodu bogatego w melecytozę. Co jednak wpływa na powstawanie tego typu spadzi? Kluczową rolę odgrywają producenci spadzi – przede wszystkim owady z rzędu pluskwiaków różnoskrzydłych (Hemiptera), znane ze zdolności pobierania soków roślinnych. W praktyce dla pszczelarzy istotna jest tylko część tych gatunków, które mogą dostarczać obfity pożytek spadziowy. Ci producenci żywią się głównie aminokwasami z soku iglastych, ale większość soku stanowi sacharoza, podczas gdy aminokwasy występują tylko w niewielkich ilościach. Powoduje to wysokie ciśnienie osmotyczne, które jest kilkakrotnie wyższe niż w płynach ustrojowych owadów.
Rok 2024 jest z punktu widzenia pszczelarzy wyjątkowy ze względu na zwiększone występowanie miodu bogatego w melecytozę. Co jednak wpływa na powstawanie tego typu spadzi? Kluczową rolę odgrywają producenci spadzi – przede wszystkim owady z rzędu pluskwiaków różnoskrzydłych (Hemiptera), znane ze zdolności pobierania soków roślinnych. W praktyce dla pszczelarzy istotna jest tylko część tych gatunków, które mogą dostarczać obfity pożytek spadziowy. Ci producenci żywią się głównie aminokwasami z soku iglastych, ale większość soku stanowi sacharoza, podczas gdy aminokwasy występują tylko w niewielkich ilościach. Powoduje to wysokie ciśnienie osmotyczne, które jest kilkakrotnie wyższe niż w płynach ustrojowych owadów.
Aby nie doszło do załamania ich organizmu, pluskwiaki różnoskrzydłe przekształcają sacharozę w soku na bardziej złożone cukry – oligosacharydy, do których należy również melecytoza. Ta przemiana pomaga obniżyć ciśnienie osmotyczne i umożliwia długotrwałe pobieranie żywicznego pokarmu. Obserwacje i badania wskazują, że im wyższa jest osmolalność soku, tym więcej tych złożonych cukrów powstaje.
Gdzie i kiedy występowanie melecytozy jest częstsze?
Na terenie Europy Środkowej główne źródło spadzi dla pszczelarzy stanowią przede wszystkim świerki i jodły, przy czym większe ilości melecytozy produkują gatunki żyjące głównie na świerku. Świerki są jednak bardziej wrażliwe na upał i suszę, ponieważ mają płytkie korzenie z gorszym dostępem do głębszej wody, co może zwiększyć stężenie cukrów w soku. Oprócz dostępności wody jako istotny czynnik potwierdzono również wysokość nad poziomem morza – wraz z wyższym położeniem wzrasta również udział złożonych cukrów w spadzi.
Istotną rolę odgrywają też różnice między poszczególnymi gatunkami producentów, którzy mogą wytwarzać różne ilości tych cukrów, a zmienność jest widoczna nawet między osobnikami tego samego gatunku. Badania potwierdzają ponadto, że znaczący wpływ na tworzenie melecytozy ma również interakcja producentów z mrówkami, które tę substancję wyszukują.
Jakie czynniki klimatyczne mają wpływ?
Z warunków klimatycznych jako najbardziej istotne dla produkcji tych oligosacharydów okazują się wysokie temperatury i niska wilgotność względna powietrza. Większe wytwarzanie tych cukrów obserwujemy również na większych wysokościach nad poziomem morza. Ważne jest jednak wspomnienie, że wpływ tych warunków może się różnić w zależności od gatunku drzewa i producenta spadzi.
Powiązania i praktyka pszczelarska
Przewidywanie występowania pożytku spadziowego bogatego w melecytozę jest bardzo złożone, ponieważ na wynikowy skład spadzi wpływa zarówno gatunek producenta czy drzewa żywicielskiego, jak i krótkoterminowe zmiany pogody lub wzajemne oddziaływanie różnych zwierząt. Z badań naukowych wynika, że gatunek producenta ma na powstawanie tych specjalnych cukrów większy wpływ niż gatunek drzewa.
Dla pszczelarzy nadmierna ilość melecytozy w miodzie jest raczej niekorzystna, ponieważ może powodować krystalizację miodu już w plastrach i utrudniać jego pozyskiwanie. Z biologicznego punktu widzenia jest to jednak interesująca adaptacja, która umożliwia producentom spadzi przetrwanie w trudnych warunkach. Przyszły rozwój pokaże, czy z tymi pożytkami będziemy spotykać się również w obszarach, gdzie wcześniej nie były one powszechne.
Z czasopisma pszczelarskiego
