Czym jest nosemoza i jaka jest jej przyczyna? Nosemoza, wcześniej określana jako nosematoza, należy do najczęstszych chorób dorosłych pszczół. Sprawcą tej choroby są mikrosporydia (znane również jako owadomorki), które atakują komórki przewodu pokarmowego pszczół. Podstawowe mikroorganizmy wywołujące nosemozę. Nosema apis – tradycyjny gatunek występujący historycznie na terenie Europy. Nosema ceranae – obecnie przeważający gatunek, który pierwotnie atakuje pszczołę wschodnią (Apis cerana) i obecnie rozprzestrzenił się na całym świecie. Rodziny pszczele mogą być jednocześnie zakażone oboma gatunkami (tzw. infekcja mieszana). Występowanie Nosema ceranae nie jest ograniczone do określonego okresu, jest odnotowywane stale również w miesiącach letnich.
Czym jest nosemoza i jaka jest jej przyczyna?
Nosemoza, wcześniej określana jako nosematoza, należy do najczęstszych chorób dorosłych pszczół. Sprawcą tej choroby są mikrosporydia (znane również jako owadomorki), które atakują komórki przewodu pokarmowego pszczół.
Podstawowe mikroorganizmy wywołujące nosemozę
- Nosema apis – tradycyjny gatunek występujący historycznie na terenie Europy.
- Nosema ceranae – obecnie przeważający gatunek, który pierwotnie atakuje pszczołę wschodnią (Apis cerana) i obecnie rozprzestrzenił się na całym świecie.
Rodziny pszczele mogą być jednocześnie zakażone oboma gatunkami (tzw. infekcja mieszana). Występowanie Nosema ceranae nie jest ograniczone do określonego okresu, jest odnotowywane stale również w miesiącach letnich.
Jak przebiega zakażenie pszczół mikrosporydiami?
Nosemoza przenosi się przez zarodniki, które znajdują się w skażonym pokarmie lub odchodach zakażonych pszczół. Po spożyciu pokarmu aktywują się zarodniki wewnątrz przewodu pokarmowego. Za pomocą tzw. włókna biegunowego, które działa jak miniaturowa harpuna, mikrosporydia dostają się do komórek jelit i żołądka żywiciela, rozmnażają się wewnątrz i tym samym uszkadzają ich strukturę. Po pęknięciu zaatakowanych komórek nowe zarodniki uwalniają się do otaczającego środowiska i obieg infekcji trwa dalej.
Przenoszenie choroby w obrębie ula i między rodzinami pszczelimi
Przenoszenie wewnątrz rodziny pszczelej
- Koprofagia: Pszczoły naturalnie czyszczą przestrzeń ulową. Pożeranie słodkich odchodów powstałych z niedostatecznie strawionych pokarmów zakażonych pszczół prowadzi do szybkiego rozprzestrzeniania się infekcji.
- Wzajemne karmienie i przekazywanie pokarmu – zwiększa presję infekcyjną.
Przenoszenie między rodzinami pszczelimi i rola żywicieli pośrednich
- Zalatywanie pszczół między rodzinami pszczelimi.
- Przypadkowy kontakt poprzez żywicieli pośrednich (np. zwójki, mrówki, trzmiele czy osy), którzy jako pasywni przenośniki niosą zarodniki.
- Zawleczenie infekcji przez samego pszczelarza podczas manipulacji skażonymi narzędziami, ramkami, plastrami, nadstawkami czy podczas łączenia rodzin pszczelich i dodawania matki.
Objawy, jak rozpoznać nosemozę w rodzinie pszczelej
Objawy kliniczne infekcji mikrosporydiami
- Zauważalny ubytek pszczół, osłabiona i mało żywotna rodzina pszczela.
- Niepokój w okresie zimowym i podczas chłodnej pogody, gdy pszczoły są zmuszone pozostać w ulu.
- Występowanie żółtawych śmierdzących odchodów na ramkach, ścianach ula lub na desce podlotowej.
- Powiększony i spuchnięty odwłok oraz jasna do białawej barwa żołądka przy rozborze pszczoły.
- Zwiększone występowanie martwych pszczół na dnie ula.
Przy niższej intensywności infekcji objawy mogą nie być widoczne. Dla zapewnienia prawidłowo zdiagnozowanego przypadku ważne jest laboratoryjne badanie mikroskopowe próbki pszczół.
Skutki ataku pszczół przez mikrosporydia
Nosemoza znacznie osłabia pszczoły poprzez zakłócanie trawienia i powodowanie poważnego deficytu energetycznego. Zakażone pszczoły żyją krócej i są mniej wydajne, co prowadzi do osłabienia całej społeczności i grozi nawet jej całkowitym zgonem.
Zapobieganie i łagodzenie objawów nosemozy w rodzinie pszczelej
Ze względu na brak obowiązku zgłaszania nosemozy do administracji weterynaryjnej odpowiedzialność za zapobieganie i zdrowie rodzin pszczelich spoczywa w pełni na pszczelarzu.
Zalecane środki zapobiegawcze:
- Utrzymywanie silnych i zdrowych rodzin pszczelich.
- Coroczna wymiana przynajmniej jednej trzeciej budowy woskowej.
- Przestrzeganie zasad higienicznych, regularne czyszczenie i dezynfekcja nadstawek i wyposażenia ula.
- Wykorzystanie par kwasu mrówkowego (Formidol) do skutecznego zmniejszenia presji infekcyjnej.
- Zapewnienie wysokiej jakości młodej matki i właściwe zimowanie.
- Staranna kontrola stanu zdrowia przy tworzeniu odłoków i podczas hodowli matek.
Końcowe zalecenie dla hodowców pszczół
Regularna kontrola i wczesna diagnostyka nosemozy są kluczem do minimalizacji wpływu tej choroby na waszą pasiekę. Minimalizujcie presję infekcyjną poprzez przestrzeganie właściwych procedur i higieny pszczelarskiej.
Inspirowane artykułem na beeinfo i beedol
