Kalendarz pszczelarski na marzec 25

„W marcu za piecem siedź” – mówi znane czeskie przysłowie. Pszczelarze jednak powinni opuścić ciepłe domy i rozpocząć intensywne przygotowania do nadchodzącego sezonu pszczelarskiego. Warto uporządkować ogród oraz teren wokół pasieki, po pierwszym oblocie dokładnie sprawdzić ule i posadzić nowe rośliny, które wzbogacą dietę pyłkową pszczół. Nawet drobna pomoc ma znaczenie. Pod koniec miesiąca zaczynamy przygotowania do Świąt Wielkanocnych – to ostatni większy moment na sprzedaż miodu przed pełną intensywnością prac przy ulach. Wielu pszczelarzy już nie może się doczekać. „Szczęśliwy, kto wieczorem, leżąc z psem w trawie blisko pasieki, słyszy śpiew pszczół łączący się z cykaniem świerszczy...” – Abbé Émile Warré

„W marcu za piec, a my odwrotnie...” – znane czeskie przysłowie skłania do refleksji. Dla pszczelarzy marzec to czas, aby wyjść z ciepłego domu i rozpocząć przygotowania do sezonu. To również dobry moment na porządki w ogrodzie i wokół pasieki, a po pierwszym wiosennym oblocie – na inspekcję uli i sadzenie nowych roślin pyłkodajnych. Nawet drobna pomoc jest cenna.

Końcówka marca to także przygotowania do Wielkanocy, ostatniej przed sezonem okazji na sprzedaż miodu, zanim całkowicie oddamy się pracy przy pszczołach. Dla wielu z nas to wyczekiwany czas.

„Szczęśliwy ten, kto wieczorem, z psem u boku, leżąc w trawie koło pasieki, słyszał śpiew pszczół mieszający się z cykaniem świerszczy…” – Abbé Émile Warré

Miesiąc oczekiwania na nowe życie

Nazwa „marzec” prawdopodobnie pochodzi od brzozy lub okresu porodowego u zwierząt, co symbolizuje początek nowego cyklu przyrodniczego. Z pewnym przymrużeniem oka można powiedzieć, że w marcu także pszczoły „zachodzą w ciążę” – matka pszczela powiększa obszar czerwiu, z którego w kwietniu będą wygryzać się młode pszczoły, dodając siły rodzinie przed korzystaniem z majowego pożytku.

Spróbujcie pod koniec marca ocenić potencjalną siłę waszych rodzin pszczelich w czasie kwitnienia drzew owocowych. Oto istotne dane: z 1 dm² zasklepionego czerwiu (wielkość dłoni), wygryza się około 400 młodych pszczół. Rozwój pszczoły robotnicy od złożenia jajeczka do wylotu z komórki trwa 21 dni. Do kwitnienia drzew matka pszczela zdoła zakleić każdą z komórek dwukrotnie. Nektar i pyłek przenoszą lotne robotnice od 26 dnia życia. Jakie wyszły wam liczby? Jak się różnią między rodzinami? Zanotujcie te dane i później porównajcie z ilością miodu z pierwszego miodobrania – to może pomóc zdecydować, czy warto w przyszłości dalej prowadzić daną rodzinę, czy nie.

Na św. Grzegorza (12.03) bocian wraca z nad morza, żaba otwiera pysk, a rolnik, który jeszcze nie orze, uznawany jest za leniwego. Ptaki wracają z ciepłych krajów, a przyroda budzi się do życia. W drugiej połowie marca żaby składają jaja, a rolnicy i ogrodnicy mają najwyższy czas na przygotowanie gleby pod siewy i sadzenie. To idealny czas dla cięcia i sadzenia krzewów, drzew oraz wysiewu bardziej odpornych bylin. Warto uwzględnić rośliny pożytkowe z nektarem i pyłkiem, które kwitną w drugiej części sezonu, np. jeżówki, złocienie, rudbekie, dalie, astry, rozchodniki i nawłocie.

20.03 o godzinie 4:06 rozpoczyna się astronomiczna wiosna z równonocą wiosenną. Średnie temperatury marca z lat 1961–1990 wahały się od 2,2 do 8,5°C. Najwyższą temperaturę zanotowano 31 marca 2021 – 22,9°C. Po ciepłej jesieni i zimie czekamy, jak to wpłynie na pszczoły.

Na Zwiastowanie NMP (25.03) trawa jeszcze nie rośnie, nawet przy pomocy cęgów, ale po tym dniu przyroda wyprzedza nas coraz bardziej. By dotrzymać jej kroku, trzeba mieć przygotowane:

• Wystarczającą ilość korpusów, ramek i węzy na rozbudowę rodzin

• Odkładówki i/lub ule z ramkami i podkarmiaczkami na odkłady oraz ewentualne roje

• Narzędzia pszczelarskie (dłuto, podkurzacz, miotełka), zawsze gotowe do użycia

• Środki ochrony osobistej (kapelusz, kombinezon, rękawice) w dobranym rozmiarze

• Wystarczającą ilość opału do podkurzacza

• Przygotowany plan przewozu oraz sprawdzone lokalizacje nowych stanowisk

• Naczynia, słoiki i zakrętki na miód oraz sprawdzoną wirówkę

• Zapasy cukru (i ciasta cukrowo-miodowego) do podkarmiania odkładów oraz rodzin produkcyjnych po pożytku

• Plan zabiegów i zamówione leki do kontroli warrozy

Przy mniejszej ilości rodzin wszystko to można realizować na bieżąco. Jeśli jednak prowadzi się dziesiątki lub setki rodzin, solidne przygotowanie jest podstawą sukcesu. Szczęście sprzyja przygotowanym!

Przedwiośnie w pełni – czas kwitnienia „kotków”

Wierzba iwa (Salix caprea) zwiastuje pełnię przedwiośnia. Wszystkie wierzby są dwupienne – na jednej roślinie rosną wyłącznie kwiaty męskie lub żeńskie. Męskie kotki mają srebrzysty połysk, dostarczają pyłku i nektaru; żeńskie są dłuższe, smuklejsze i zielonkawe, produkują tylko nektar. Warto sadzić męskie, bo zapewniają pszczołom podwójny pożytek.

Oprócz wierzby iwy można sadzić również inne gatunki: wierzby egipskie, wilczomleczowe, Smitha, mchowate, pstrolistne, czerniejące i pięciopręcikowe. Różnią się wyglądem „kotków”, siłą wzrostu, odpornością na suszę oraz terminem kwitnienia – od marca do maja.

Wskazówka: Zrazy wielu odmian wierzb męskich można zamówić np. w Stacji Doświadczalnej w Kunovicach Instytutu Badawczego Leśnictwa i Łowiectwa.

Pod koniec marca kwitną tarniny, morele, pigwowce i sakury. Pełnokwiatowe odmiany, jak sakury, róże czy chryzantemy, zamiast pręcików mają dodatkowe płatki, przez co, choć są ozdobne, nie dostarczają pyłku i nie są atrakcyjne dla owadów zapylających.

Pyłek – klucz do prawidłowego rozwoju w przedwiośniu

Pyłek to główne źródło białka, witamin i minerałów dla pszczół. Lotne pszczoły znoszą do ula pyłek w postaci obnóży (zlepiony miodem w kulki). Kolor pyłku zależy od rośliny. Pszczoły cenią różnorodność i jakość bardziej niż ilość. Warto uczyć się rozpoznawać, z których roślin obecnie pszczoły przynoszą pyłek.

Jeśli pszczoły nie mają dostępu do dobrego pyłku, mogą zbierać trociny lub mąkę, ale szybko wyrzucają te bezwartościowe substancje z ula. Młode pszczoły jedzą sfermentowany pyłek (pierzgę), przetwarzają go w gruczołach gardzielowych i karmią larwy papką białkową. Roczne zużycie pyłku na rodzinę to 20–40 kg.

Pyłek można podawać rodzinom w postaci prawidłowo przechowywanych plastra pyłkowych lub past pyłkowych. Przy coraz mniejszej różnorodności pożytków poszukuje się także odpowiednich zamienników pyłku. Osobiście nie mam z nimi wielkiego doświadczenia, ale spodziewam się, że podobnie jak cukier, za kilka lat pyłkowe suplementy staną się rutynowym wsparciem rodzin na wiosnę lub jesień.

Wskazówka: Zapisz się na biuletyn pyłkowy przez e-mail. Będziesz na bieżąco z aktualną sytuacją pyłkową w Polsce i poznasz fazy pylenia – to duże ułatwienie w planowaniu sezonu pszczelarskiego.

Rozwój rodzin pszczelich na wczesną wiosnę – wzrost bez nastroju do budowania plastrów

Po pierwszym oblocie niesiony jest pyłek i woda do ula, co pobudza matkę do dynamicznego czerwienia. Wraz z rosnącą temperaturą kłąb się rozluźnia, a pszczoły zaczynają układać gniazdo bliżej wylotka. Robotnice sprzątają martwe pszczoły i zanieczyszczenia, przenoszą zapasy bliżej czerwiu. Przy temperaturze powyżej 10 °C pszczoły wylatują, orientują się w terenie, załatwiają potrzeby fizjologiczne w locie i zbierają wodę.

Praca pszczelarza – pierwsza wiosenna kontrola

Przy pierwszym solidnym przeglądzie warto ocenić i wyrównać siłę rodzin, np. przez przenoszenie ramek z czerwiem i zapasami lub wzmacnianie odkładami. Pozwala to zsynchronizować rozwój rodzin i takie zabiegi jak poszerzanie uli – co z kolei oszczędza czas w sezonie.

Do przejścia w tryb budowy plastrów służy włożenie pustej ramki pracy – gdy pszczoły zabudują ją trutnią, czas na kolejną nadstawkę. Można też pobudzić matkę do czerwienia przez podanie ciasta miodowo-cukrowego lub nakłucie zasklepionych zapasów na obrzeżach gniazda. Nie zapomnijcie też o zapewnieniu źródła wody blisko pasieki.

Warto już teraz, szczególnie na początku marca – kiedy powierzchnia czerwiu jest mała – skupić się na zabiegach higienicznych (np. smarowaniu czerwiu lub innych działaniach na podstawie wyników zimowej kontroli osypu).

Na podstawie materiałów Mgr. Kateřina Šulková, czasopismo pszczelarskie