Pszczelarzom wszystkim polecamy nowoczesne ule nadstawkowe z dostępem od góry. Historia uli nadstawkowych sięga połowy XIX wieku, kiedy to pastor Langstroth skonstruował pierwszy ul z ruchomymi ramkami, dostępny od góry, i odkrył przestrzeń między ramkami a ścianką ule, którą pszczoły nie zabudowują. Ule z dostępem od góry stopniowo rozprzestrzeniły się na cały świat. Dziś są one najpowszechniej stosowane na świecie.
Nowoczesne ule nadstawkowe mają wiele zalet, które doceniają ekonomicznie myślący i racjonalnie pracujący pszczelarze. Każdy pszczelarz doceni prostą i dostosowaną do potrzeb pszczół konstrukcję, która umożliwia bezproblemową pielęgnację pszczół. Ule nadstawkowe charakteryzują się wysokim dennym obszarem, swobodnym rozmieszczeniem, łatwym i szybkim transportem. Wieloletnie obserwacje pszczół potwierdziły, że zimowy kłąb tworzy się głównie w środku nadstawki, obejmując 4 – 5 ramek. Na wiosnę pszczoły mają po obu stronach kłębu wystarczająco dużo przestrzeni do rozszerzenia. Ul dostosowany do pszczół powinien mieć również dobrze izolowane ścianki (polecamy ocieplanie np. poliestrem). Użycie drewna jako materiału na ul wielokrotnie się sprawdziło. Ściany ula izolowane piankowymi polimerami mają tę zaletę, że wiosną nie pozwalają na szybką utratę ciepła przy zmiennych warunkach pogodowych i dużych różnicach temperatur. Pszczoły w ocieplanych ulach tworzą zimowy kłąb znacznie później. W dobrze izolowanym ulu, wystawionym na słońce w gorących letnich miesiącach, pszczoły nie wylęgają się na zewnątrz tak jak w nieizolowanych drewnianych ulach. Starannie izolowana pokrywa ula zapobiega utracie ciepła unoszącego się w górę. Pełen zestaw nowoczesnego ula nadstawkowego zazwyczaj zawiera 1 dno, 3 nadstawki z plastrami, 1 pokrywę i 1 podkarm samadło.
Nowoczesne nadstawki pszczelarskie mają tę zaletę, że przy wyciąganiu ramki musimy pokonać tylko odległość równą jej wysokościowi. Po wyciągnięciu możemy dokładnie obejrzeć i ocenić plaster nad otwartym nadstawkiem i siedliskiem pszczół. Pszczoły (a nawet matka) spadną bez strat do ula.
Pszczelarstwo w ulach nadstawkowych jest proste i praktyczne. W miarę rozwoju, przestrzeń dla pszczoły jest powiększana przez dodawanie nowych plastrów i przegrodz. Z czasem dodaje się różne mechanizmy przeciwrójkowe, a następnie zbiera miod. Po osiągnięciu szczytu rozwoju, pszczoły zaczynają słabnąć i tracą swoją aktywność zbieraczą. Pszczelarz usuwa nadstawkę z miodem, zaczyna dostarczać zapasy cukru do rodníka, przygotowując pszczoły na zimę.
Pszczelarz wyposażony w odpowiedni ul nadstawkowy ma znacznie prostsze zadanie, ponieważ „ul nie jest wprawdzie jedynym czynnikiem wpływającym na dobre wyniki pszczelarskie, ale bez wątpienia jest znaczącym czynnikiem.”
Krótka historia uli pszczelarskich
Jednymi z najstarszych i najpowszechniej stosowanych uli na świecie są ule Langstrotha i ich modyfikacje. Pojawiły się one w Ameryce Północnej ponad sto lat temu, mając podstawową ramkę o wymiarach 45×23 cm i 10 ramek na „zimnej budowie” w nadstawce z odłączanym dnem. W Ameryce rozpowszechnił się również ul Dadanta z ramkami Quinby'ego o wymiarach 47×31 cm w rodníku i półramkami w nadstawkach. W praktyce najpowszechniejsze są nadstawki o wysokości ramki 23 cm jako rodnikowe, 16 cm jako trzeciotwierdzirowe i 13,5 cm jako nadstawkowe do produkcji miodu.
Najwięcej uli typu Langstroth i jego modyfikacji ma swoje miejsce w Ameryce Północnej, Francji i Rosji. W wielu innych krajach jest podobnie. W Polsce najczęściej stosowana miara ramki to Ostrowską.
Ule są domem dla pszczół, który musi zapewnić pszczół przestrzeń do ich optymalnego rozwoju, chronić je przed złymi warunkami atmosferycznymi i umożliwiać pszczelarzowi kontrolowanie ich rozwoju przy minimalnej ilości pracy. Celem korzystania z odpowiedniego ula jest wytworzenie miodu i innych produktów pszczelarskich przy minimalnym wysiłku i zużyciu materiałów takich jak cukier i pokarm przez cały rok.
Ul lub nadstawka powinna być dostępna od góry, aby można było wygodnie wyjąć każdą ramkę. Ul powinien być nadstawkowy, aby można było w razie potrzeby rozszerzać przestrzeń ula, łatwo kontrolować i stosować metody nadstawkowe pielęgnacji pszczół. Taki ul wymaga minimalnej pracy przez cały rok. Kształt przestrzeni ula powinien odpowiadać potrzebom pszczół. Zimowa kłąb i wiosenna rodzina powinna zbliżać się kształtem do kuli. Odpowiedni jest więc ul w kształcie sześcianu lub wyższego w zimie i na wiosnę, niższy w lecie. Pszczoły dzięki temu mogą przechowywać wystarczająco pyłku i miodu w pobliżu rodníka. Ul dla silnych rodzin pszczelarskich powinien mieć szerszą ramkę. Korzystny jest kwadratowy dach ula z możliwością zmiany ustawienia ramek o 90° w celu ochrony przed wiatrem. Szerokość ramki 39 cm sprzyja silnym rodzinom pszczelarskim. Wysokość ula zależy od liczby nadstawek i ich wysokości. Ul nie stworzony do jednoproduktowego zastosowania powinien bitiować do różnych sposobów pszczelarstwa, umieszczony w pasiece, na stanowisku stacjonarnym lub wędrownym.
Materiał użyty do budowy ula musi spełniać normy higieny kontaktu pośredniego z żywnością. Ścianki ula i inne części nie mogą wydzielać żadnych substancji, które mogłyby przenikać do miodu w plastrach. Do budowy ula nadają się drewno, płyta pilśniowa, płyta wiórowa, pianka polistyrenowa, słoma, trzcina itp. Nie nadają się płyty wiórowe, sklejka, technopór, wełna mineralna i materiały wyraźnie wydzielający zapach.
Ścianki ula powinny pomagać pszczołom utrzymać odpowiedni mikroklimat w ulu. Powinny mieć one odpowiednią izolację cieplną, żeby zapobiegać stratom ciepła w wiosennym okresie przejściowym. Te straty ciepła musi rekompensować pszczoły poprzez wyższe spożycie zapasów cukrove. Dobra izolacja cieplna jest również korzystna w lecie, zwłaszcza dla uli ustawionych w pasiece, chroniąc przed przegrzaniem ula.
Celem pszczelarstwa w nowoczesnych ulach nadstawkowych jest racjonalizacja pszczelarstwa skierowana na silniejsze i naturalnie prowadzone rodziny pszczelarskie, które nie wymagają tyle zabiegów pielęgnacyjnych. Ule nadstawkowe umożliwiają dostosowywanie przestrzeni do potrzeb rodzin pszczelarskich i snosu. Odpowiednio dobrana przestrzeń w dużym stopniu zastępuje pracę z poszczególnymi ramkami manipulacją z całymi nadstawkami.
Po pojawieniu się ramek pszczelarskich w ich dzisiejszej formie, wynaleziono pośredni plastr, który musiał być umieszczony w ramkach. Służy do tego drutkowanie ramek. Odległość między ramkami była regulowana za pomocą separatorów. Ramki najczęściej wykonuje się z drewna lipowego, można również używać drewna olchowego, topolowego lub świerku bez sęków.
Przed drutowaniem wywiercać lub przegrody w środku górnej i dolnej listwy otwory i przewlekamy przez nie drut z materiału nierdzewnego. Następnie druty napinamy i oba końce mocujemy. Druty napinamy tylko tak, aby listwy się nie wyginały. Oprócz opisanego poziomego drutowania możliwe jest również drutowanie pionowe. W takim przypadku drut możemy bez wątpienia napinać mocniej; może się jednak zdarzać, że zakryte plastry z larwami i miodem pękają podczas wędrówki. Pośredni plastr zamocowuje się najlepiej prądem elektrycznym. Transformator na 12V podłączony odpowiednio pozwala na wytworzenie wystarczającego ciepła, aby drut zanurzył się w pośrednim plastrze. W odpowiednim momencie wyłączanie kontaktu zapobiegnie przebiciu przez pośrednią plastrę z drugiej strony.
Z czasem powstały różne rodzaje i rozmiary ramek. Było to spowodowane różnymi opiniami pszczelarskich oraz zróżnicowanymi warunkami zbiorów. Ze sieci zagranicznych, które znalazły zastosowanie po wprowadzeniu nadstawek uli możemy wymienić Dadant (43,5 × 30 cm) i Langstroth (44,8 × 32,2 cm). U nas najczęściej używane są ramki o wymiarach Ostrowską.
Dla życia rodziny pszczół wielkość ramki nie jest najważniejsza. Jedynie istotna jest całkowita powierzchnia plastrów i ich rozmieszczenie - ciągłość.
Ważnym jest, aby nie osłabiać rodnie latem, aby zbudować silne zimowe rodziny. Długowieczne zimowe pszczoły zaczynają rozwijać się z części rodníku już w lipcu i praktyczne doświadczenia również pokazują, że lipiec jest decydującym okresem. Każde osłabienie rodzin w tym czasie, czy to sfinałem, odbiorem plastrów lub brakiem zapasów, negatywnie wpływa na siłę zimowej kolonii.
Pyłek jest równie ważny. Nie zapominajmy o kluczowej roli pyłku w utrzymaniu dobrej kondycji rodzin pszczelarskich. W trakcie intensywnego zbierania pyłku pszczoły są w stanie zahodować zaskaczną ilość pyłku, jeśli mają go gdzie przechować. Pszczoły karmione pyłkiem nie tylko jako larwy, ale także jako młode dorosłe żyją dłużej i są bardziej odporne na niekorzystne warunki pogodowe. Jeśli rodziny pszczelarskie zimą mają wystarczające ilości zapasów pyłku i jakościowych sztucznych zapasów węglowodanów, zastępują zimowe straty nowymi pszczołami przed pierwszym wiosennym oblataniem i wyzimują w doskonałym stanie.
