Redukcja warrozy przy użyciu pasków z kwasem szczawiowym Calistrip®

Pasożyt Varroa destructor stanowi jedno z największych zagrożeń współczesnego pszczelarstwa. Rozwiązanie tej problematyki polega między innymi na wykorzystaniu efektywnych metod leczniczych. Kwas szczawiowy jest dziś jedną z najczęściej wykorzystywanych substancji organicznych w walce z warrozą, ponieważ oferuje wysoką skuteczność i minimalne ryzyko dla rodzin pszczelich oraz produktów pszczelich.

Rozwój form aplikacyjnych tej substancji postępował od pierwotnych oprysków przez aplikację w roztworze cukrowym aż po paski z kwasem szczawiowym. Są one nowoczesną alternatywą dla klasycznych akarycydów, przy czym redukują ryzyko odporności szkodnika i jednocześnie ułatwiają aplikację w praktyce. Firma Calier opracowała i zarejestrowała w UE Calistrip® Biox – pierwszy zatwierdzony preparat tego rodzaju w formie pasków do zawieszenia bezpośrednio w ulu.

Niniejszy artykuł podsumowuje wyniki badań eksperymentalnych ukierunkowanych na skuteczność i bezpieczeństwo pasków Calistrip® w różnych warunkach, w tym w okresie z obecnością i brakiem czerwiu pszczelego.

Materiały i metody

Zastosowany preparat

Calistrip® Biox zawiera 6,44 g dwuhydratu kwasu szczawiowego na pasek i jest przeznaczony do leczenia zewnętrznych parazytoz wywołanych przez varroa. Zalecane dawkowanie wynosi dwa paski na ul (łącznie 12,88 g kwasu szczawiowego) z pozostawieniem w ulu przez okres sześciu tygodni.

Stanowisko doświadczalne

Badania przeprowadzono na doświadczalnej pasiece w pobliżu miasta Montroi w Hiszpanii, w warunkach klimatycznych strefy umiarkowanej. Badania podzielono na dwa okresy – wiosna (z wysoką i zerową obecnością czerwiu) oraz przełom jesieni i zimy (z niską obecnością czerwiu).

Organizacja grup

• Eksperyment 1: 12 uli, z czego 8 Langstroth z dużą ilością czerwiu, 4 Dadant bez czerwiu (bezplodność została wywołana wymianą matek).

• Eksperyment 2: 15 uli Langstroth, podział na grupę kontrolną bez leczenia (niska ilość czerwiu) i grupę leczoną Calistripem® (niska ilość czerwiu).

Monitoring

W ulach stosowano wkładane podkładki higieniczne do regularnego liczenia opadłych roztoczy, a w wybranych ulach monitorowano śmiertelność dorosłych pszczół (klatki śmiertelności pod wylotkiem), aby można było ocenić bezpieczeństwo leczenia.

Aplikacja pasków Calistrip®

Do wybranych uli zawieszono dwa paski Calistrip® na 3 tygodnie, następnie wymiana na świeże paski na kolejne trzy tygodnie. Umieszczanie odbywało się w centralnej części ramek z czerwiem z wolnym dostępem pszczół.

Po zakończeniu leczenia w wybranych ulach (w zależności od grupy) sztucznie wywołano bezplodność (zakleszczenie matek) i zastosowano następczą kontrastową interwencję leczniczą innym preparatem (Apitraz®), aby można było zmierzyć przeżywającą rezydualną populację roztoczy.

Ocena skuteczności i bezpieczeństwa

Skuteczność określono na podstawie spadku liczby roztoczy varroa podczas i po aplikacji Calistrip® oraz po leczeniu kontrastowym. Bezpieczeństwo oceniano poprzez monitorowanie śmiertelności dorosłych pszczół i ewentualnego wystąpienia działań niepożądanych.

Wyniki badań

Stan rodzin pszczelich i wpływ leczenia

• W ulach leczonych przy wysokiej obecności czerwiu nastąpiła znaczna redukcja pasożytowania i ogólna poprawa stanu kolonii w ciągu 42 dni, związana również z sezonowym wzrostem obecności pyłku i nektaru.

• Przy testowaniu w okresie z niską obecnością czerwiu skuteczność leczenia była wyraźniejsza, śmiertelność kolonii była minimalna i tylko w jednej stwierdzono upadek w wyniku innych czynników.

Śmiertelność pszczół i działania niepożądane

Średnia dzienna śmiertelność dorosłych pszczół odpowiadała zwykłym wartościom (ok. 20 dziennie przy podstawowej aktywności, w szczycie sezonu 50-60). Maksymalne wartości były związane raczej z manipulacją w ulu niż z samą aplikacją kwasu szczawiowego. W grupach z wyższym pasożytowaniem śmiertelność była znacznie wyższa, w leczonych ulach upadek pszczół po terapii był niższy. Nie odnotowano poważnych działań niepożądanych na pszczoły ani czerw.

Skuteczność leczenia przeciwko varroa

• Wysoka obecność czerwiu: Skuteczność leczenia osiągnęła średnio 74%, co stanowi ponadprzeciętny wynik dla leków organicznych w tych warunkach.

• Ule bez czerwiu: Efektywność przekroczyła 86%, dzięki czemu Calistrip® plasuje się wśród najskuteczniejszych preparatów w swojej kategorii stosowanych w okresie zimowej bezplodności.

• Niska obecność czerwiu: Leczone grupy wykazywały znacznie wyższą śmiertelność roztoczy w porównaniu z kontrolnymi (73% vs. 24%), co było statystycznie istotne.

Ocena statystyczna

Dane analizowano testami nieparametrycznymi (Kruskal-Wallis, Mann-Whitney) z wyraźnym potwierdzeniem różnicy między grupami leczonymi i nieleczonymi (istotność na poziomie p ≤ 0,05).

Dyskusja

Wyniki eksperymentów potwierdzają, że paski Calistrip® Biox mają wysoką skuteczność w ograniczaniu populacji roztoczy varroa zarówno przy niskiej, jak i wysokiej obecności czerwiu pszczelego. W porównaniu z innymi akarycydami (np. kwasem mrówkowym czy tymolem) lub substancjami syntetycznymi ta forma kwasu szczawiowego jest wykazanie skuteczniejsza przy prawidłowym doborze czasu i właściwej aplikacji, jednocześnie nie ma tutaj zagrożenia powstaniem odporności na stosowane substancje czynne.

Najlepsze wyniki osiąga się przy aplikacji przed zimą przy minimalnym występowaniu czerwiu, kiedy wszystkie roztocze są dostępne dla substancji leczniczej. Zaletą stosowania pasków jest stopniowe uwalnianie substancji czynnej, które zapobiega toksycznym szczytom i minimalizuje ryzyko uszkodzenia czerwiu czy zwiększenia upadku pszczół.

Podsumowanie

Paski Calistrip® Biox stanowią efektywną i bezpieczną alternatywę dla systematycznej ochrony rodzin pszczelich przed warrozą niezależnie od fazy rozwoju rodziny. Ich włączenie do planów leczniczych umożliwia utrzymanie warrozy pod kontrolą również w warunkach z obecnością czerwiu, gdzie skuteczność innych preparatów organicznych często zawodzi. Profil bezpieczeństwa leku jest korzystny zarówno dla dorosłych pszczół, jak i czerwiu, dlatego można go polecić jako część długoterminowej strategii zdrowej hodowli pszczół.

Wykorzystane źródła

• Dimitrios Kanelis i wsp. (2024): Evaluation of oxalic acid with glycerin efficacy against Varroa destructor, Journal of Apicultural Research, 63:5, 847-855, doi:10.1080/00218839.2023.2169368.

• Rademacher, E. i Harz, M. (2006): Oxalic acid for the control of varroosis in honey bee colonies – A Review, Apidologie, 37(1), 98–120. doi:10.1051/apido:2005063.

• Hernández-Rodríguez, C.S. i wsp. (2021): Large-scale monitoring of resistance to coumaphos, Amitraz, and pyrethroids in Varroa destructor, Insects, 12(1), p. 27. doi:10.3390/insects12010027.

• Calatayud, F. (2004): Los Fondos Sanitarios, una herramienta útil al servicio de la sanidad apícola. El Colmenar, 74: 32-39.

• Dietemann, V. i wsp. (2013): Standard methods for varroa research, Journal of Apicultural Research, 52(1), 1–54. doi:10.3896/ibra.1.52.1.09.

• Guideline on veterinary medicinal products controlling Varroa destructor parasitosis in bees. EMA/CVMP/EWP/459883/2008-Rev.1.

• Schneider, S., Eisenhardt, D., Rademacher, E. (2011): Sublethal effects of oxalic acid on apis mellifera: Changes in behaviour and longevity, Apidologie, 43(2), 218–225. doi:10.1007/s13592-011-0102-0.

• Maggi, M. i wsp. (2015): A new formulation of oxalic acid for Varroa destructor control, Apidologie, 47(4), 596–.

Autorzy: Fernando Calatayud Tortosa, Enrique Simó Zaragoza (APIADS), Nidia Bravo Centelles (Laboratorios Calier, S.A.)