Kalendarium – czerwiec 25

Czerwiec, miesiąc dojrzewających owoców i pełnego sezonu w pasiece, wystawia na próbę każdego pszczelarza. Intensywny rozwój rodzin pszczelich wprawdzie trwa dalej, tempo jednak nie jest już tak burzliwe jak w maju. Wciąż jeszcze mogą pojawiać się późne tendencje do rojenia i na te trzeba odpowiednio wcześnie reagować. Dla pszczelarza aktualną kwestią jest, jak udany będzie główny pożytek – najpierw z lipy i być może także z spadzi. Tradycyjna czerwcowa pogoda związana ze świętem Medarda może jednak znacznie wpłynąć na plany. Czerwiec to zazwyczaj także czas drugiego miodowania, które często bywa w sezonie ostatnim. Ważną częścią naszej działalności pszczelarskiej ...

Czerwiec, miesiąc dojrzewających owoców i pełnego sezonu w pasiece, wystawia na próbę każdego pszczelarza. Intensywny rozwój rodzin pszczelich wprawdzie trwa dalej, tempo jednak nie jest już tak burzliwe jak w maju. Wciąż jeszcze mogą pojawiać się późne tendencje do rojenia i na te trzeba odpowiednio wcześnie reagować. Dla pszczelarza aktualną kwestią jest, jak udany będzie główny pożytek – najpierw z lipy i być może także z spadzi. Tradycyjna czerwcowa pogoda związana ze świętem Medarda może jednak znacznie wpłynąć na plany. Czerwiec to zazwyczaj także czas drugiego miodowania, które często bywa w sezonie ostatnim.

Ważną częścią naszej działalności pszczelarskiej jest właśnie teraz wychów jakościowych matek i tworzenie silnych odłoków. Tym młodym rodzinom pszczelich należy poświęcić opiekę porównywalną z opieką rodzicielską – karmić, kontrolować wzrost, rozszerzać i przygotować je na następny sezon, aby w przyszłym roku były silne, zdrowe i wydajne. Dopiero pod koniec miesiąca, około przesilenia letniego, tempo w pasiece nieco się uspokoi i możecie na chwilę usiąść między ulami i nacieszyć się radością z dobrze wykonanej pracy.

Życzymy wszystkim pszczelarzom wystarczająco dużo energii i mocnego zdrowia, aby okres szczytowego sezonu przeszli z uśmiechem i mogli cieszyć się miodem i rozkwitem swoich rodzin pszczelich.

Kaptur Medarda – gdy lipa kwitnie, często pada przez całe 40 dni

Teraz wzrok pszczelarzy zwraca się ku lipom. Najpierw kwitnie lipa wielkolistna (Tilia platyphyllos), około dwóch tygodni później lipa drobnolistna (Tilia cordata), która należy do naszych najważniejszych drzew nektarodajnych (produkcja do 500 kg miodu z hektara). Miód lipowy ma wspaniałą bursztynową barwę i typowy silny, lekko mentolowy aromat. Jeśli pszczoły przyniosą także ciemniejszą spadzię od mszycy lipowej (Eucallipterus tiliae), nadaje to miodowi szczególną delikatność i ciemniejszy odcień. Obfity pożytek może być jednak zakłócony licznymi deszczami, typowymi właśnie w okresie od Medarda (8 czerwca).

Obok lip oferują w czerwcu pszczołom pożytek także kwitnące krzewy, takie jak bez czarny, kruszyna czy tawuła, dalej rośliny polne – np. facelia i gorczyca – a także pasy nektarodajne wokół pól. Mile widziane bywają również rośliny motylkowate – koniczyna łąkowa, rozesłana czy wcielona, lucerna, wyka i nostrzyk.

Wskazówka: Posadź własną lipę

Lipa drobnolistna to nie tylko nasz symbol narodowy, jednocześnie jest bardzo ważną częścią paszy pszczelej. Każdy pszczelarz powinien przynajmniej jedną lipę w ciągu swojego życia posadzić. Rady, jak wybrać odpowiednią sadzonkę, jak ją sadzić i jak dalej pielęgnować, znajdziecie na stronie internetowej. Nagrodą będzie pięknie pachnąca korona pełna pszczelego brzęczenia.

Około świętego Bonifacego (5 czerwca) spadź już odpowiednia bywa

Spadź, lubiana przez klientów właśnie dzięki swojej ciemniejszej barwie i wyrazistszemu smakowi, jest produktem owadów równoskrzydłych – na przykład mszyc czy czerwców. Te drobne organizmy nakłuwają liście i młode pędy drzew, wysysają z nich sok i nadmiarowe cukry w postaci słodkich kropel wypuszczają na liście czy igliwie. Miłośników miodu spadziowego z pewnością ucieszy, że w rzeczywistości nie chodzi o odchody owadów, ale właśnie o sok roślin przefiltrowany przez układ trawienny tego owada. Najważniejszymi drzewami żywicielskimi, na których spadź najczęściej znajdziemy, są szczególnie jodły, świerki, modrzewie i sosny. Oprócz iglastych częstymi źródłami są też klony, dęby, lipy, buki lub wierzby. Jakościowy pożytek spadziowy zależy jednak od sprzyjających okoliczności – obfitości producentów, ich naturalnych wrogów, kondycji drzew żywicielskich i sprzyjającej pogody.

W czerwcu z miejsca nie ruszę, gdy pszczoły wzywają mnie do roju

Czerwiec reprezentuje najwyższą fazę populacyjną rodziny pszczelej, która około przesilenia letniego (21 czerwca) osiąga szczyt. Po nim następnie powierzchnia czerwu stopniowo spada i skłonność pszczół do rojenia ustępuje. Czerwcowe roje bywają według ludowej tradycji mniej cenne niż te majowe („Rój o świętym Janie, nie nadaje się nawet za wodę w dzbanku").

Jeszcze przed głównym pożytkiem dobrze jest wcześnie uporządkować przestrzeń w ulach, abyśmy potem w okresie intensywnego zbierania nie musieli zbędnie ingerować w rodziny pszczele. Ramki po przesileniu letnim dodajemy już tylko w przypadkach koniecznych – na przykład przy osadzaniu rojów, inaczej pszczoły już niechętnie je przyjmują.

Nie pozostaje więc nic innego, jak życzyć wam na czerwcowy pożytek sprzyjającej pogody, zdrowych i silnych rodzin pszczelich oraz wystarczająco dużo miejsca nad gniazdem, aby pszczoły miały idealne warunki do zbierania, przetwarzania i składowania nektaru czy spadzi.

Opieka nad odłokami jest kluczem do udanego pszczelarstwa

W każdej hodowli pszczół tworzenie i opieka nad odłokami jest kluczowym elementem zrównoważonego gospodarowania. Zaleca się utworzenie w okresie rozrodczym około 50% zapasowych rodzin pszczelich w formie odłoków. Postępowanie to znacznie ułatwia wymianę matek, naprawę słabych czy uszkodzonych rodzin pszczelich (na przykład osieroconych lub trutowatych), zastąpienie strat zimowych i rozszerzenie liczby rodzin pszczelich na stanowisku.

Młode odłoki z nieunasiennionymi matkami (paniami) warto umieścić w miejscach w pobliżu silnych rodzin macierzystych, aby matki mogły się sparować z jakościowymi trutniami. Odłoki rozmieśćcie dowolnie po stanowisku, nie w rzędzie, i dbajcie o różnie zorientowane czołówki. Umieszczenie w pobliżu wyrazistych punktów orientacyjnych (drzewa, krzewy) czy w wyższej trawie zwiększa prawdopodobieństwo udanego powrotu młodych matek z lotu godowego.

Ważne jest również już przy pierwszej kontroli oznaczyć matkę kolorową znaczką, idealnie uzupełnioną numerowaną znaczką opalitową. Uzyskacie przegląd liczby wyhodowanych matek i ułatwicie sobie pracę w przyszłości.

Około 16 dni po utworzeniu odłoku z dojrzałą matecznikiem przeprowadzamy kontrolę, czy matka pomyślnie składa jaja. Zwracamy uwagę na obecność matki, brak trutowatości i ciągłą powierzchnię zasklepionego czerwu. Jeśli matka nie wróciła, nie składa prawidłowo, lub jeśli rodzina pszczela ma problemy, wkładamy nowy matecznik, składającą matkę lub odłok rozwiązujemy. Ten okres, gdy jeszcze nie jest obecny zasklepiony czerw w pełnej mierze, jest idealny do pierwszego leczenia przeciwko roztoczowi Varroa destructor, na przykład pokapem kwasu szczawiowego lub opryskiwaniem kwasem mlekowym.

Odłoki rozszerzamy wyłącznie czystymi ramkami i regularnie dokarmujemy. Celem jest wzmocnienie odłoku minimum na jedną nadstawkę r.m. 39×24 do okresu zimowego. Właściwa lokalizacja zapewniająca wystarczająco dużo paszy pszczelej znacznie ułatwi dopływ potrzebnych zapasów.

Dalsze szczegóły i zaawansowane techniki znajdziecie w fachowej literaturze pszczelarskiej.

Wczesna regulacja roztocza Varroa destructor

Po letnim przesileniu ilość czerwu powoli się zmniejsza, podczas gdy populacja roztocza Varroa destructor w rodzinie pszczelej narasta wykładniczo. W tym czasie konieczne jest usunięcie zasklepionego czerwu trutowego z ramek budowlanych i przeprowadzenie pierwszego profilaktycznego leczenia kwasami organicznymi (płytki formidolowe, pokap kwasem szczawiowym itp.).

Zalecamy regularne śledzenie kondycji i stopnia porażenia rodzin pszczelich za pomocą spłukiwania CO₂ lub cukrem pudrem i porównywanie wyników. Jeśli rodzina pszczela wykazuje widoczne osłabienie, objawy rabowania lub deformacje na czerwiu, natychmiast przeprowadźcie powtórne leczenie w celu radykalnego zmniejszenia populacji roztoczy.

Drugie miodowanie – efektywnie i z rozwagą

Przy drugim miodowaniu, gdy przeważają miody spadziowe lub lipowe, już trzeba liczyć się z ograniczonym pożytkiem miodowym. Staranna organizacja i wykorzystanie pomocy takich jak wykluczacze czy wydmuchiwacze znacznie pomoże. Odebrane ramki miodowe natychmiast przykryjcie, aby pszczoły nie zaczęły się łasić.

Gniazdo w tym czasie jest nietykalne – zawsze pozostawcie tam minimum 5 kg zapasów własnego miodu. Jeśli nie oczekujecie dalszego pożytku, zapewnijcie rodzinie pszczelej po miodowaniu natychmiast podstawową dawkę karmy.

Odkręcone plastry starannie posortujcie, czyste przechowujcie oddzielnie, a uszkodzone lub stare dajcie pszczołom do oczyszczenia, następnie je przetopcie. Zapobiegniecie tym samym namnażaniu się mola woskowego.

Praktyczne wskazówki dotyczące przetwarzania miodu:

• Używajcie naczyń dekantacyjnych zamiast sit.

• Miód przechowujcie zawsze w dobrze zamkniętych i oznakowanych pojemnikach w chłodzie.

• Oryginalne i atrakcyjne oznakowanie miodu ("lipowa aleja", "ogród parafialny", "letnie dzieło pszczół").

• Oferujcie świeży miód kremowany jako „RAW".

• Świeżo odkręcony miód oferujcie klientom jak najszybciej – docenią przede wszystkim aromat i naturalne właściwości.

• Wykorzystajcie rosnące zainteresowanie miodem plastrowym – przygotujcie kilka plastrów w słoikach.

Promocja pszczelarstwa – praca z opinią publiczną i młodzieżą

Okres, gdy nadstawki miodowe są pełne, a pszczoły spokojne, to idealna okazja, aby połączyć przyjemne z pożytecznym – pokazać fascynujący świat pszczół szkołom, przedszkolom i szerszej opinii publicznej. Przygotujcie programy w swojej pasiece, rozprowadzajcie ulotki lub zorganizujcie pokazowe miodowanie na lokalnej imprezie. Oprócz zwiększenia świadomości o znaczeniu pszczół i pszczelarstwa, zyskacie wiernych klientów i sprzedacie dużo jakościowego miodu bezpośrednio „na miejscu".

Z czasopisma pszczelarskiego Kateřina Šulková Pasieka Pszczela Poděbrady